Buizen & Buizen.

Ja, we kennen ze in alle soorten en maten en fabrikaten.
En met buizen bedoel ik dus niet de pijpleidingen, van olie, gas
en riolen, dan wel ander groot werk, maar de versterker buizen. 
Buizen voor versterkers, worden in Engels "Valves" genoemd
en in het Amerikaans heten ze "Tubes".
Degene die al een buizen gitaar versterker bezitten zullen misschien wel
eens in hun monster voorzichtig hebben gekeken hoe dat er uitziet van binnen.
Vaak zie je dan alleen het chassis waarop de voeding en luidspreker transformatoren
zijn gemonteerd en de buizen keurig in hun buis voeten zijn gezet.
Die buizen kunnen voorzien zijn van metalen afscherm kapjes en / of
metalen veren om te zorgen dat ze er niet kunnen uitvallen.
Vaak bij combo's, omdat de buizen daar meestal op hun kop zijn gepositioneerd.
In Europa werken we vaak met de serie buizen welke een type aanduiding
hebben die meestal met een E begint.

Sedert de opgang gekomen producties van buizen (vanaf plus minus 1920
(Philips / Siemens / Marconi enz.) waren ze er snel achter dat het
handiger zou zijn om hier in Europa een vast codering tegebruiken voor de buizen.
Overigens duurde het wel even voordat het zover was, vanwege allerlei
belangen, maaru uiteindelijk kwam het wel tot een uniforme toepassing
van buizen nummers en specificaties.

Bijvoorbeeld: De kleine voorversterker buis met de aanduiding ECC 83
komen we het meeste tegen in versterkers.
Veel toegepaste eind buizen zijn EL34 of EL84.
Natuurlijk moest er in Amerika daarvan worden afgeweken en met heeft daar vaak
nummers als aanduiding van de buizen, gemixt met letters.
Voorbeelden hiervan zijn in plaats van de ECC 83 heten ze daar 12 AX7 of 7225.

De EL 34 noemen ze daar 6CA7.
De overige bekendste USA typen zijn ook 6L6 uitvoeringen.
Tot de krachtigste eind buis behoort het nummer 6550.

En los van de soms tegengestelde belangen van Europa versus Amerika,
waren er ook nog buis nummers die (gek genoeg) door beiden werden geaccepteerd.
Voorbeeld hiervan is de KT serie, zoals KT 66 (= EL34) KT 88 (= 6550)

Bij de zend buizen techniek (mijn vroegere specialisme) zijn er ook uniforme buis
aanduidingen, ten behoeve van professionele, Nato en militaire toepassingen.

Er zijn naast de diverse buis nummers ook de nodige buis voeten.
Veel gebruikte voeten voor de voorversterker buizen (ECC / 12AX7) zijn de zogenaamde
Noval modellen.
Zo kunnen we een voorversterker buis met het opschrift ECC 83 eenvoudig vervangen
door een 12 AX7 of 7025.

Maar je kunt niet altijd zomaar de 1 met de ander verwisselen.
Een EL34 verschilt in technisch opzicht van een EL84 en past niet in het
voetje van een EL84.
Een 6L6 kun je niet ongestraft zomaar in een EL34 voet plaatsen enz. zonder kennis
te hebben van buizen techniek.
Buis voeten voor eind buizen zijn meestal Octale typen.

De kleine buisjes zijn dus voorversterker buizen, die we "Triode" noemen.
De ECC en 12 AX7 hebben 2 secties die kunnen versterken en daarom heten
die " Dubbel Trioden".
Elke triode bestaat weer uit een anode,die als uitgang dient voor het versterkte signaal
en waaraan de + voltage staat aangesloten, soms tot 350 volt.
Het signaal vanaf de anode is doorgaans hoog ohmig.

Dan heeft de Triode ook nog een kathode. Die wordt verbonden via andere
onderdelen naar de massa (0).
Ook kan deze kathode als uitgang dienen van het signaal, net als bij de anode.
Dit hangt af van de schakeling en toepassing en het signaal is hier laag ohmig,
in tegenstelling tot de anode die hoogohmig is.

Het derde element is genaamd rooster en daarop wordt het te versterken
signaal aangevoerd (input rooster).

Tenslotte heeft een Triode een gloeidraden aansluiting.
Die zijn noodzakelijk om de buis te laten werken.
Door de warmte die ontstaat inwendig in de buis, komen chemische elementen opgang
die uiteindelijk zorgen voor een goede werking.
Meestal bedragen de spanning voor de gloeidraad, 6,3 volt.
Andere spanningen zijn ook mogelijk, maar de in Europa gebruikte letter E
staat voor de normering gloei spanning 6,3 volt.

Zoals eerder verteld, die normering is erg handig, want elke buis die de
letter E als begin letter heeft werkt dus op 6,3 volt als basis gloei spanning.
{N.B.: Binnen de E serie buizen kan er ook sprake zijn van 12,6 volt
dus 2x6,3v , maar de inhoudelijke uitleg daarvan gaat voorbij aan dit verhaal}.

De 2e letter C staat voor Triode.

 - en -

De 3e letter C betekent simpelweg: 2 Trioden in 1 glazen huis, dus "Dubbel Triode".

De Trioden zijn dus het meest toegepast als voorversterker buis.
Ook de toon regeling, hoog, midden en laag, fase draaiing, lead / distortion, enz.
kunnen worden verzorgt door de de voorversterker buis.
Tegenwoordig combineert met de voorversterker buis ook met integrale circuits
(IC opamps) e/o transistoren.

De eind buis noemen we "Penthode". Omdat bijvoorbeeld de EL 34 of EL 84
dus ook beginnen met de letter E, is ook hier de gloeispanning 6,3 volt.
De letter L geeft aan dat we hier te maken hebben met een buis die vermogen
in watts kan afleveren en dus niet als voorversterker buis geschikt is.
De Penthode meestal enkel uitgevoerd, dus komen hier vrijwel geen
zogenaamde dubbel Pentodes tegen.
(NB: In de hoogfrequentie technieken kennen we wel zendbuizen die als dubbel
Penthoden zijn uitgevoerd, maar dat is voor onze buizen gitaar versterker
niet interessant)

Ook de Penthode heeft een anode, een rooster, een kathode, natuurlijk
de benodigde gloeidraden en extra een 2e en 3e rooster.
De hoogspanning kan hier wel oplopen tot maximaal 800 volt,
afhankelijk van het type Penthode.
Het vermogen wat zo'n eind buis kan afgeven verschilt vanzelfsprekend ook per type buis
en de toegepaste schakeling.

Grofweg kun je gemakshalve zeggen dat 1 EL 84 gemiddeld 5 tot 8 watt vermogen kan
afgeven aan de uitgang transformator, terwijl de EL 34 bijvoorbeeld tussen
de 20 tot 25 watt kan produceren.

De Amerikaanse 6L6 buizen doen ook zo gemiddeld per buis iets van 18 tot 25 watt
en de 6V6 buizen doen ongeveer hetzelfde als de EL 84, dus ergens tussen de 5 en 8 watt
per buis. De krachtigste buis is de 6550, die wel tot tussen de 40 en' 50 watt
per buis kan produceren.

Veel gestelde vragen die ik hoor zijn:
- Kunnen we een buis vervangen door een transistor?>
Antwoord =NEE, dat is niet aan te bevelen, want een dergelijke verandering in een
versterker, vereist een hele andere configuratie van het versterker ontwerp.

- Andersom een transistor vervangen door een buis?
> Ook hier het zelfde antwoord: NEE!

- Is de klank anders van een gitaar buizen versterker, dan van een transistor versterker?
> Antwoord:JA!

Hiervoor zijn tal van (technische)redenen. Belangrijkste is dat een buis een
compleet ander signaal gedrag vertoont en signaal versterking / verwerking heeft
dan een transistor.

Een moderne vergelijking, die ik hoorde is misschien wel:
" Het verschil tussen een buis en transistor versterking is net zo iets
als het gebruik van Open source /Linux (dat is de buis) en Micro-sof Windows
(als een transistor). U mag zelf invullen wat u daarvan vindt.
Voor het overige verwijs ik naar bestaande publicaties op het net, waarin de
verschillen uitvoerig worden behandeld.

Voor de wat meer geïnteresseerden / techneuten onder jullie, kun je
specificaties raadplegen om per type buis te zien welke grenswaarden er gelden.
Bijvoorbeeld op de site van Duncan : www.duncanamps.com
staat een goede en uitgebreide "tube data sheet locator ".

Zoals ik al in eerdere publicaties had vermeld, vind ik het noodzakelijk dat
een eigenaar van een buizen gitaar versterker, tenminste iets weet van de
elektronica buizen technieken.
Naast het feit dat je er dan zelf meer van weet, kom je in ieder geval wat
meer bagage de muziek winkel binnen, als je besluit om een buizen versterker
combo / losse top enz. uit te proberen.
Men maakt je dan niet snel wat wijs en je kunt ook zelf gerichte vragen stellen.
Natuurlijk snap je nu ook dat een versterker met 2 x EL 34 in de eind trap
nooit een 200 watt versterker zal zijn, want 2 x EL 34 of 6L6 buizen geeft
doorgaans maar 50 watt af aan de luidspreker en nooit 100 watt of meer.

Zo kan de versterker met 2 x EL84 of 6V6 buizen niet meer dan 15 watt produceren.
Tenslotte weet je nu ook wat ze bedoelen met de type buizen, als je een
advertentie of info leest van een buizen versterker.

Helaas zijn worden er in ons deel van Europa vanaf +/- 1980 voor de
consumenten markt geen buizen meer gemaakt.
Philips (o.a. onder labels zoals Mullard, Pope, Valvo, Mazda enz) maar ook
Siemens / AEG-Telefunken enz. zijn al vanaf plm 1980 niet meer actief.

Een lijstje met de meest voorkomende oude / vintage merken van radio / tv
en versterker buizen (vaak Philips producties maar dan onder een andere naam)
heb ik HIER voor jullie staan.

De huidige producties die acceptabel zijn komen van Electro Harmonics (EH).
EH is een Amerikaans bedrijf die onder andere met de merk namen zoals
Sovtek, Svetlana, Reflector en EH, in Rusland buizen maken.
In Tsjechië en Slowakije vinden we nog goede buizen van voormalige Tesla locaties, die
nu onder de merknaam J&J of JJ bekend zijn.

Wanneer u, waarde lezer en lezeressen, regelmatig mijn publicaties hebt gevolgd,
dan zal het u inmiddels niet zijn ontgaan, dat ik niet zo gecharmeerd ben van de
Chinese producenten van gitaar versterker buizen.

En ja, onder allerlei exotische namen zien we hele ladingen op de markt verschijnen
zoals: Ruby Tubes, Rot Hot, Lotus, Audio Valve, Audio Sonic, THD, TAD, enz.

Maar bedenk dat ook de private merken zoals Fender, Marshall, Groove tubes, Mesa Boogie en
vele anderen "bekende / minder bekende merken, ook in China hun buizen laten produceren!
Tot nu toe blijft de kwaliteit van al deze labels over het algemeen nog wel
achter met de EH / Sovtek Svetlana, E.I. en JJ buizen.
Het is dan ook slim om eens in je (nieuwe) buizen versterker te kijken welk merk buizen
er in zitten.
Labels zoals: Sovtek, Svetlana, Reflector, EH, JJ, GE, RCA, RFT en E.I. zijn o.k.

Is het een label / merk wat je niet bekend voorkomt, of 1 van de Chinese
labels die ik hiervoor heb genoemd, dan is mijn advies, vervangen.

Natuurlijk is er nog veel meer inhoudelijks te vertellen over buizen en
hoe je die dan goed kunt instellen / af regelen in een gitaar versterker.
Zie hiervoor ook onder meer mijn uitgebreide handleiding over het repareren van
een gitaar (vintage)buizen versterker.
Of raadpleeg het net / youtube video's, kortom er genoeg te googlen.


Eastwood Amplification.
(c) 2008..